Hoogtepunt van het academiejaar

Het lijden en strijd van de mid 19de-eeuwse arbeider in België, is één van de onderwerpen in het vak ‘Politieke geschiedenis van België’. Daarin wordt uit de doeken gedaan hoe de machthebbers van die tijd dit sociaal drama ideologisch probeerden goed te praten. De paragraaf in de cursus die daarop volgt maakt een vergelijking met onze huidige mondiale samenleving, die zo treffend is, dat ze voor mij het hoogtepunt vormt van alle kennis behandeld doorheen het hele academiejaar, en dat gaat als volgt…

Men kan deze toestand tot op zekere hoogte vergelijken met de hedendaagse mondiale kloof tussen rijk en arm, en een bepaald Westers discours hierover. Het feit dat de meerderheid van de wereldbevolking in armoede leeft, wordt vaak afgedaan met het argument dat het de schuld is van die armen zelf die immers niet willen vooruitkomen. Het inroepen van de goddelijke wil om deze toestand te vergoelijken is wat uit de mode. In plaats daarvan heeft men vandaag het argument van de financiële orthodoxie van de Wereldbank en het dogma van de vrije markt. Derde- en Vierdewereldlanden krijgen maar steun als ze zich plooien naar deze principes.

De kleine groep Westerse landen die het grootste deel van de wereldrijkdom bezit, is net als de 19de-eeuwse bezittende klasse blind voor het feit dat het economische systeem zelf oorzaak is van de bestendiging en zelfs uitbreiding van de kloof tussen arm en rijk. En net als de rijke klasse toen, beperkt het rijke Westen zich tot een aalmoezenpolitiek, althans voor die landen waar de armoede zo erg is dat mensen live op CNN sterven van de honger. En ondanks de televisie die een tip van de sluier oplicht, wordt net als in de 19de eeuw een segregatiepolitiek gevoerd.

Armen die proberen wat kruimels mee te pikken van de rijk gevulde tafels en die aan de deur kloppen als politiek vluchteling, (arbeidsmigratie kan immers niet meer sedert de immigratiestop in de jaren 1970) worden of tegengehouden aan de grens of teruggestuurd als ze door de mazen van het net zijn geglipt.
Het is een grove vereenvoudiging die nochtans niet wegneemt dat de vergelijking met de 19de eeuw pertinent is.

Wanhoopskreet

Ze dreven de mensen bij elkaar en knevelden ze, waarbij mannen en vrouwen gescheiden werden. Ze sloegen mensen de schedel in met bajonetten, bijlen, knotsen en kapmessen. De vrouwen werden in de struiken getrokken, verkracht en daarna geëxecuteerd. We hebben hun naakte lijken gevonden met de benen wijd. [...] Ze hebben zelfs zwangere vrouwen de buik opengereten en de foetussen vertrapt. [...] Onder de weinigen die het overleefd hebben is een klein meisje van drie jaar, van wie ze het hoofdje hebben proberen af te rukken. Het kind is nu wees en is voor het leven verlamd.

Dit is een stuk uit een artikel in Knack over de wreedheden van een (zoveelste) rebellenbeweging in Congo: LRA of Lord’s Resistance Army (waarbij ik me spontaan afvraag wat God hier nog mee kan te maken hebben). Weinig nieuws onder de zon, maar een relaas als hierboven treft me telkens weer recht in het hart. En dan overvalt me een diep gevoel van kwaadheid, haat en onbegrip. Dit soort van wreedaardigheden maken me waarlijk beschaamd een mens te zijn.

Situaties als deze doen me twijfelen aan het pacifistische ideaal waar ik normaliter voorstander van ben. Hoe kun je immers zo’n vorm van normloosheid nog tolereren, laat staan oplossen binnen een aanvaardbare tijd, zonder ingrijpende tegenactie? Zou het niet beter zijn om bij zulk extreem en totaal onzinnig geweld, militair in te grijpen en leiders van rebellenlegers – zoals het bovengenoemde LRA – gericht te liquideren? Geweld valt niet met geweld op te lossen, tenminste niet op lange termijn, zoveel is zeker. Maar als het tikken van de tijd samengaat met het mishandelen en executeren van een weerloze burgerbevolking, is het dan niet vijf voor twaalf voor een doortastende interventie?

Uiteraard is dit idealisme (of naïviteit) aan het andere uiteinde van het continuüm, want het al dan niet interveniëren in een conflict loopt parallel met politiek-economische belangen. Als Israël in z’n oorlog tegen de Palestijnen misdaden tegen de menselijkheid begaat, is het bijna ‘normaal’ dat de internationale gemeenschap (lees: Amerika) daar niet tegen optreedt… het politieke belang. Als daarentegen een Somaliër in een bootje kruipt en olietankers gaat kapen, dan staan we wel met z’n allen te trappelen om als eerste de wereld te redden… het economische belang.

Hopen dat drukkingsgroepen zoals Artsen Zonder Grenzen of Human Rights Watch voldoende druk kunnen uitoefenen om politici in beweging te krijgen dan maar? Tegen de tijd dat dat iets oplevert – áls het al iets oplevert – zijn we een paar duizend gemartelde en vermoorde burgers verder. ‘Laat ons niet in de steek’, smeekt een woordvoerder van de burgerbevolking. Knack besluit het artikel met de vraag: ‘Zal deze wanhoopskreet gehoor krijgen?’ Met gelijkaardige vergeten oorlogen in het achterhoofd, denk ik het antwoord al te weten.

Bron: Knack, 39e jaargang, nr. 20, blz. 88.